De mythe van ‘de jeugd van tegenwoordig’
De ‘respectloze jeugd van tegenwoordig’, een klaagzang uit de tijd dat de dieren nog spraken. Aristoteles, Diogenes, Quintilianus en Cicero schreven er al tweeduizend jaar geleden over.[1] ‘Ze hebben niet genoeg respect voor ouderen, ze respecteren autoriteit niet, ze praten te veel en denken te weinig.’ Als we rekening houden met dit historisch perspectief wordt het snel duidelijk dat het geen wedstrijd is om wat de beste tijd was om geboren te worden maar eerder een kloof van begrip tussen jongeren en zij die al wat meer cirkels om de zon hebben gemaakt.
Toch horen we vaak dat de generatiekloof enkel groter wordt. De snelle evolutie in technologie, de verschuiving van het sociale landschap van off- naar online, en de exponentiële groei van ons bevolkingscijfer, zorgen ervoor dat we enkel meer onze raking met elkaar verliezen. Daarnaast leven we in een maatschappij die heel veel waarde hecht aan individualisme, iedereen heeft zijn eigen eigen visie en waarden waardoor het soms moeilijk is om te weten waar mensen buiten onze eigen directe omgeving mee bezig zijn. Wetende dat ‘de jeugd van tegenwoordig’ goed is voor ongeveer 25% van onze wereldbevolking, zo een 1.8 miljard mensen, zullen we met veralgemeningen niet ver geraken.
‘Terwijl de grote meerderheid van deze generatie nog tot de eencelligen behoort, is er al een oordeel over hen geveld en zijn de blikken al op hen gescherpt.‘
Laatst las ik een artikel over generatie beta[2], die nu al, slechts enkele maanden nadat de eerste generatie Beta van foetus naar baby ging, poogde om ze te categoriseren en kenmerken toe te schrijven. Terwijl de grote meerderheid van deze generatie nog tot de eencelligen behoort, is er al een oordeel over hen geveld en zijn de blikken al op hen gescherpt.
[1] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/09/24/respectloze-jeugd-van-de-oude-grieken-tot-de-bronx/
[2] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/02/move-over-gen-z-2025-brengt-nieuwe-generatie-beta-met-zich-mee/
Jongeren vandaag de dag
In mijn job als projectmedewerker debat bij Hujo kom ik bijna dagelijks in contact met jongeren met een uitgesproken mening. Niet enkel de jongeren die deelnemen aan onze debatwedstrijd maar ook de leerlingen in de klassen waar ik workshop ga geven, blijven me telkens opnieuw verbluffen. Wanneer jongeren zich gehoord voelen en de tijd krijgen om hun uitspraken te evalueren en hun meningen te nuanceren, slagen ze er altijd in om hun woorden kracht bij te zetten. De meeste jongeren zijn zich ongelooflijk bewust van de wereld rond zich en voelen dagelijks de impact van onze tumultueuze wereld. Al vinden ze niet onmiddellijk de juiste woorden of hebben ze geen theoretisch kader om naar te verwijzen, toch borrelt er duidelijk iets onder de oppervlakte. Jongeren maken moeiteloos verwijzingen naar gebeurtenissen aan de andere kant van de wereld en zijn zich bewust van de impact van een geglobaliseerde wereld.
Jongeren zijn ook niet enkel mensen van woorden, ze willen doen en maken en zitten niet graag stil. Waar in 2006 slechts 18% van de jongeren een studentenjob had, was dit in 2023 36%, het dubbele.[3] Daarnaast doen bijna 40% van de jongeren tussen 15 en 25 ook nog eens minstens 1 keer per jaar vrijwilligerswerk, waarvan ⅓ dit doet in het jeugdwerk zelf.[4]
Als vrijwilligersorganisatie zien wij dat jongeren niet minder geëngageerd zijn geworden, ze verwachten gewoon meer flexibiliteit in hun engagement en zijn over het algemeen niet meer loyaal aan één enkele organisatie zoals vroeger. Het is dan ook een lopend experiment voor ons om te zien hoe we onze vrijwilligers het beste kunnen accommoderen.
Met bijna 100 verschillende vrijwilligers over meer dan 5 projecten, hebben we gemerkt dat een individuele aanpak het beste werkt. Sommige jongeren zijn als de dood voor een telefoongesprek en de andere is het wachtwoord van z’n e-mailadres al jaren geleden vergeten. Daarom is het belangrijk als jeugdwerker om je vrijwilligers en deelnemers persoonlijk te leren kennen. De tijd van meneer en mevrouw is voorbij. We moeten onze jongeren als volwaardige, evenwaardige mensen zien en hen vooral ook zo benaderen.
Jongeren zijn altijd de grondslag van het protest en de verandering geweest. Van de mei ‘68 protesten tot de klimaatspijbelaars. Jongeren moeten het nog het langst met onze wereld doen en dat beseffen ze maar al te goed. Keer op keer staan jongeren centraal in innovatie, sociale initiatieven en vooruitgang. Daarnaast zijn er ook een heleboel jongeren die terug kijken naar het verleden en kiezen voor een conservatieve houding, deze jongeren zijn ontevreden met de evoluties die ze zien en maken op hun beurt heel bewuste keuzes over hun positie in de toekomstige maatschappij.
Of ze nu staan te wapperen met Antifa vlaggen of filmpjes maken over traditionele mannelijkheid, jonge mensen worden sterk beïnvloed door de maatschappelijke tegenstellingen en geven deze op hun beurt vorm.
[3] https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/vlaanderen/recordaantal-jongeren-werkt-tijdens-schooljaar/10528628.html
[4] https://jeugdonderzoeksplatform.be/project/presentatie-jop-inspiratiedag-5-februari-2024-parallelle-sessie-rond-engagement/
De rol van vrijzinnig humanisme & humanistische jongeren
Sinds onze maatschappij afbreuk heeft gedaan aan de traditionele zuilen zijn jongeren meer dan ooit op zoek naar zingeving. Soms binnen de traditionele krijtlijnen van een religie, maar ook als maar vaker daarbuiten. Jongeren volgen een bepaalde zingevingsrichting niet langer op de letter maar kiezen zelf onderdelen uit verschillende stromingen om zo een eigen individueel waardenkader te bouwen. Zo dragen jonge moslima’s een hoofddoek als teken van vrijheid en gaan nog maar weinig mensen die zich als katholiek identificeren naar de kerk. Ook bij de humanistische jongeren zien we dat we niet langer benaderd worden vanuit een strikt vrijzinnige of antireligieuze houding maar dat ook jongeren die geloven zich aangetrokken voelen tot de boodschap van gelijkheid, menswaardigheid en kritisch denken.[5]
Daarom vind ik het dan ook belangrijk om als humanisten een open houding te hebben en ons eerder pluralistisch op te stellen. De tijd van de strikt afgebakende concepten is voorbij en schrikt jongeren af. Het idee dat je een organisatie, groepering of overtuiging zou vinden waar je je 100% in vindt is bijna ondenkbaar geworden voor de jongere generatie. Het is dus nu meer dan ooit belangrijk om te pleiten voor interlevensbeschouwelijke, over het hele politieke spectrum en intergenerationeel in dialoog.
Daarnaast wil ik ook het belang van hun ruimtes, zowel fysiek als in gedachten, benadrukken. Investeer in onderwijs en vrije tijd, creëer ruimte voor experiment en voor onderzoek, en voorzie kansen om te staan en te vallen zonder dat hier punten of beoordelingen van afhangen. Jong zijn moet voornamelijk een leerproces zijn en daar horen soms ongenuanceerde meningen of verkeerde beslissingen bij. We moeten jongeren stimuleren om in dialoog te gaan en hun niet afstraffen wanneer ze stoten op een tekort aan kennis of inzicht. Bovendien kunnen we ook een hele hoop leren van jongeren, we worden soms meer gevormd door de kaders rondom ons dan we beseffen. Jonge stemmen kunnen hierbij de perfecte inkijk geven in andere perspectieven en belevingen.
[5] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/18/meer-jongeren-religieus-zingeving-tendens/
Waarom we jongeren kansen moeten geven
Niet alleen wil ik beweren dat de ‘jeugd van tegenwoordig’ de ergste nog niet is, ik wil zelfs verder gaan. Jongeren zijn namelijk, letterlijk, de toekomst. Onze toekomstige dokters zullen hun mening leren vormen mede door sociale media en onze toekomstige rechters zullen wel eens een taalmodel als chatGPT gebruikt hebben om een opstel te schrijven. We kunnen er niet omheen. Jongeren omarmen de toekomst en vooruitgang en het is dan ook onze verantwoordelijkheid als ouders, lesgevers en jeugdwerkers om deze mee te omarmen, anders blijven we achter in de stofwolk die de generatie na ons zal doen opwaaien.
De meeste jongeren hebben nooit een wereld gekend zonder internet, thuiswerk en – studeren, zonder participatie op alle niveaus en vinden deze privileges vanzelfsprekend. Net deze koppigheid maakt hen voorvechters van hun eigen ideeën en maakt dat ze zoveel nood hebben om gehoord te worden.
De échte jeugd van tegenwoordig
Mensen beoordelen op basis van hun generatie lijkt me dus vrij zinloos. Jongeren zijn meer verbonden met de wereld rondom zich dan ooit en juist daarom elk op hun manier uniek, ze kiezen stukken van kennis en ethiek van over de hele wereld en maken hun eigen unieke cocktail. Ons tegen deze nieuwe manier van denken verzetten heeft geen zin. De wereld gaat alsmaar sneller en we moeten jongeren gebruiken om verbindingen te bouwen tussen verschillende waardenkaders. Dit faciliteren kunnen we doen door zowel fysieke als mentale ruimte te creëren waar jongeren kunnen experimenteren zonder dat hier te veel van afhangt, juist dit maakt kind of jongere zijn zo uniek en belangrijk.
Daarnaast moeten we niet enkel hen de kans geven om te spreken maar ook effectief naar hen luisteren, we spreken hier over ¼ mensen op deze aarde, het valt niet te ontkennen dat hun aandeel waardevol is. Durf dus te leren van zij die na je zijn gekomen, niet enkel voor hun out-of-the-box denken of goede digitale skills, maar ook om jezelf en de wereld rondom hen en jezelf beter te begrijpen.
Ik wil daarbij dus niet enkel een oproep doen aan de volwassenen om geduld en vertrouwen te hebben met de jongeren maar ook aan de jongeren om dit gevoel mee over te dragen aan de volgende generaties, en een klimaat te creëren waarin zij die nog na ons zullen komen kunnen bloeien.
