Jeugdwerk als tegengif

Hanne: Voor wie ons nog niet (zo goed) kent, Hujo is de humanistische jongerenorganisatie die kinderen en jongeren aanzet tot kritisch denken en experimenteren. We doen dat via activiteiten rond debat, filosofie, wetenschap en kunst en tijdens kantelmomenten zoals lentefeesten, en dat over heel Vlaanderen en Brussel voor zes- tot dertigjarigen.

Wouter: Ik zie Hujo als een antigif voor de geest van de tijd, waarin alles ‘simpel’ en ‘in twee minuten’ verteld moet worden. Wij zetten argumentatie, luisteren en het begrijpen van de ander radicaal centraal. Én we maken het leuk!

Hanne: We willen niet alleen activiteiten aanbieden, maar ook een cultuur van denken, spreken en samenleven versterken; een investering in burgerschap die jongeren hun hele leven meedragen. Te vaak wordt onderschat hoe essentieel jeugdwerk is voor de samenleving.

‘Jeugdwerk is geen luxeproduct; het is het laboratorium van morgen’ – Wouter Antheunis

Pijn en herbronning

Kunnen jullie de impact van de besparing kaderen?

Wouter: We verliezen 40% van onze middelen. Operationeel is dat rampzalig: met minder mensen kan je niet opeens meer doen. Het wringt om te besparen op een communicatieverantwoordelijke op het moment dat je wil professionaliseren. Wat ik moeilijk te begrijpen vind, is dat juist de enige landelijk georganiseerde vrijzinnige jeugdorganisatie zwaar wordt getroffen door besparingen. Dat is niet alleen een aderlating voor Hujo, maar voor het hele vrijzinnige jeugdwerk in Vlaanderen.

Hanne: De hertekening kost veel tijd: plannen herwerken, reorganiseren, opnieuw beginnen. Tijd die niet naar kinderen, jongeren en vrijwilligers gaat. En dat is zonde!

Hoe dwingt deze situatie Hujo tot evolutie?

Wouter: Deze noodzakelijke hertekening dwingt ons om te focussen op wat we goed doen, terwijl we herzien hoe we dat met minder middelen kunnen realiseren. De blik op de horizon houden is moeilijk, maar ons engagement blijft. Samenwerking is hierbij essentieel om versnippering binnen het vrijzinnig landschap te vermijden. De deur staat open, veel mensen willen vooruit en daar gaan we voor.

‘Heel wat onderzoek toont de positieve effecten aan van vrije tijd op het leven, burgerschap en gemeenschapsgevoel van kinderen en jongeren. Besparen op wat er echt toe doet, getuigt van een kortetermijnvisie’ – Hanne Crauwels

Hanne: Het gaat uiteindelijk over de kernwaarden van het vrijzinnig humanisme en hoe we die samen uitdragen. De vrijzinnig-humanistische gemeenschap deelt basiswaarden, elk vanuit een eigen invalshoek. Nu komt alles in een stroomversnelling. Dat is uitdagend, maar biedt ook een kans om samen sterker te staan.

Waardeoordeel

Onderschatten de beleidsmakers de waarde van het jeugdwerk in de maatschappij?

Wouter: Absoluut. Jeugdwerk is geen luxeproduct; het is het laboratorium van morgen. Het is een plek waar kinderen en jongeren experimenteren met engagement, waarden en samenleven. De besparingen vormen een aanval hierop – demotiverend en een slechte zaak voor de samenleving.

Hanne: Kinderen en jongeren groeien op in een wereld vol regels, maar beschikken van nature over zoveel kwaliteiten: nieuwsgierigheid, openheid en het vermogen om informatie te verwerken. Jeugdwerk ondersteunt informeel leren en versterkt het gevoel deel uit te maken van een groter geheel. Heel wat onderzoek toont de positieve effecten aan van vrije tijd op het leven, burgerschap en gemeenschapsgevoel van kinderen en jongeren. Besparen op wat er echt toe doet, getuigt van een kortetermijnvisie.

Wouter: We mogen niet naïef zijn: overheidsgeld is schaars en keuzes zijn onvermijdelijk. Maar kijk naar onze Vlaamse Debatwedstrijd: een deelnemer komt gestresseerd binnen, zoekt naar woorden en argumenten. Op één dag groeit die persoon ongelooflijk hard. Tijdens de finale in het Vlaams Parlement, staat diezelfde jongere er zelfzeker en met heldere argumenten. Harde cijfers zijn niet nodig om te zien dat dit impact heeft. Dergelijke succeservaringen blijven jongeren hun hele leven bij.

Hoe maken we die waarde beter zichtbaar voor publiek en beleidsmakers?

Wouter: Meer communicatie en minder bescheidenheid. We mogen de vrijzinnig-humanistische vlag actiever vastpakken. Niet om zieltjes te winnen, maar om trots te laten zien waar we voor staan.

Hanne: In het sociaal-cultureel werk zit veel passie, maar we brengen het te weinig naar buiten. Kijk naar onze Blikkenwerpers-kunstexpo of de finale van de Vlaamse Debatwedstrijd: zoveel trots bij jongeren en vrijwilligers. Dit moeten we zichtbaarder maken. Impact is niet altijd in cijfers te vatten, en dat bemoeilijkt het communiceren naar beleidsmakers.

‘Ik neem het de Vlaamse Overheid kwalijk dat zij stelt dat onze positie niet uniek is. Er bestaat maar één vrijzinnige jongerenorganisatie’ – Wouter Antheunis

Wouter: Hier is werk aan de winkel: impact op een aantrekkelijke manier communiceren. Cijfers, foto’s, verhalen – we zoeken naar de juiste mix. We werken samen met de Universiteit van Antwerpen om data te verzamelen die beleidsrelevant is. Niet perfect, wel bruikbaar.

Van eilanden naar bruggen

Laten we samenwerking binnen de vrijzinnigheid zelf bekijken. Welke obstakels en, vooral, welke kansen zien jullie?

Wouter: Sta mij toe dit eens binair te bekijken. De vrijzinnigheid staat op een kantelpunt: kiezen we voor impact op de problemen van vandaag en morgen – klimaat, woonzekerheid, vrijheid, … – of blijven we vasthouden aan wat we tot nu deden? Hier ontstaan twee bewegingen: degenen die vooruit willen en durven switchen, en degenen die aan tradities gehecht blijven. Beide visies hebben een punt, maar wie progressief en vrijzinnig-humanistisch wil zijn, moet zich focussen op vandaag én morgen. Tradities kunnen inspireren, maar mogen niet verlammend werken.

‘Binnen de vrijzinnigheid zijn er veel eilandjes. Niet alle eilanden hoeven één land te worden, maar we moeten elkaar vinden en versterken’ – Hanne Crauwels

Hanne: Binnen de vrijzinnigheid zijn er veel eilandjes. De uitdaging is bruggen slaan en het water minder diep te make. Niet alle eilanden hoeven één land te worden, maar we moeten elkaar vinden en elkaar versterken. Intern is het soms complex en onduidelijk. Hoe kunnen mensen die nog niet thuis zijn in de vrijzinnigheid dan hun weg vinden? Hier kan de koepel, deMens.nu, een een grote rol in spelen: verenigen en samen een toekomstvisie schrijven. Daar worden stappen in gezet, waar we dankbaar voor zijn.

Wouter: We mogen onszelf niet in de weg staan; onze energie hoort naar jongeren en kritisch denken te gaan. Als we jongeren kunnen samenbrengen in huizenvandeMens en er iets positiefs van kunnen maken, moeten we die kans grijpen. Soms mogen we wat minder ‘neuten’ en wat meer doen.

Hanne: Inderdaad. Ontwikkel door te doen, evalueer en stuur onderweg bij. Dat verwachten we ook van jongeren: practice what you preach. Fouten maken mag – voor jongeren, vrijwilligers en ons team.

Wouter: Samenwerken betekent ook dat we heldere keuzes maken. Het is 2025, we moeten duidelijk zijn over wat we doen en hoe we werken. Als meerdere organisaties hetzelfde doen, moeten we zonder taboes bekijken of we het niet onder één vlag beter kunnen organiseren. Identiteit mag geen excuus zijn om samenwerking te vermijden. We willen vertrekken vanuit opportuniteiten, niet uit angst.

Menselijkheid en veerkracht

Besparingen werken natuurlijk demotiverend. Dat geldt voor medewerkers, bestuursleden, vrijwilligers en partners. Hoe houden we de vonk levend?

Wouter: Voor medewerkers is dit een dramatische situatie. Je bouwt lange tijd mee aan een organisatie en dan moeten mededelen dat we hen niet langer kunnen betalen. Dat valt niet uit te leggen. Daarom moeten bestuur en koepel de toekomstige koers haarscherp houden; anders stort alles in elkaar, als een springkasteel zonder lucht.

Hanne: Deze situatie heeft ook impact op wie blijft: hogere werkdruk, meer onzekerheid. De enige weg is om hier humanistisch mee om te gaan: door te betrekken, te communiceren en ankerpunten te bieden. Het gaat niet alleen om financiën, het gaat om mensen en hun verhalen.

‘Soms mogen we wat minder ‘neuten’ en wat meer doen’ – Wouter Antheunis

Wouter: Rens, jij hebt, net zoals een andere Hujo- medewerker, vanwege de besparingen je opzeg gekregen. Hoe komt dat bij jou binnen?

Rens: Aanvankelijk voelde het alsof ons werk voor niets was geweest. Hebben we hier dan vijf jaar hard voor gewerkt, om uiteindelijk dan toch het deksel op de neus te krijgen? In zo’n situatie kan je je machteloos voelen. Maar wat we gedaan hebben, heeft impact gehad. Dat moeten we blijven erkennen.

Wouter: Het ís cruciaal dat we kunnen zeggen: wat jullie hebben gedaan, is belangrijk geweest en heeft impact gehad. En we zullen er verdorie voor zorgen dat dit werk wordt voortgezet – ook al ziet de overheid dat nu niet.

Samen sterker, meer impact

Hoe zien jullie Hujo en, breder, de vrijzinnigheid de komende vijf jaar evolueren?

Wouter: Als ik mijn stoute schoenen aantrek, werken we binnen vijf jaar veel meer samen, bereiken we meer jongeren en bieden we een aanbod van nóg hogere kwaliteit aan. En wanneer ik mijn vrienden vraag wat ‘Hujo’ of ‘vrijzinnigheid’ betekent, hoop ik dat zij het dan wel weten. Die naamsbekendheid hebben we nodig om blijvende impact te realiseren.

Hanne: We worden op dit moment gedwongen om alles onder de loep te nemen. Op langere termijn maakt dat ons professioneler, sterker en duidelijker. Over vijf à tien jaar wil ik dat vernieuwde plan op tafel hebben en kunnen zeggen dat we echt gegroeid zijn. Makkelijk wordt het niet, maar ik heb er vertrouwen in.

Van frustratie naar kracht

Wouter: Ik wil expliciet benadrukken dat ik het de Vlaamse overheid kwalijk neem dat zij stelt dat onze positie niet uniek is. Er bestaat maar één vrijzinnige jongerenorganisatie. Toch worden onze subsidies zwaar ingeperkt en dat is moeilijk te begrijpen. Tegelijk moeten we minder bescheiden zijn en hardop uitspreken waar we voor staan.

Hanne: Never waste a good crisis. Ik ben boos en gefrustreerd geweest, maar ik wil die energie omzetten in actie: nog sterker tonen waartoe we als Hujo en als vrijzinnig-humanistische gemeenschap in staat zijn. We mogen onszelf niet onderschatten.